ചില മനുഷ്യർ അവരുടെ കാലത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. മറ്റു ചിലർ കാലത്തിന്റെ ഗതിയിൽ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അപൂർവം ചിലരാകട്ടെ, തങ്ങൾ ജീവിച്ച കാലത്തിനും സമൂഹത്തിനും വരുംതലമുറകൾക്കും ഒരുപോലെ ഓർമിക്കപ്പെടേണ്ട അടയാളങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിച്ചാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. സോമൻ അത്തരത്തിലൊരാളായിരുന്നു.
അഹമ്മദാബാദിലെ മലയാളിജീവിതത്തിന്റെ പഴയ അധ്യായങ്ങൾ ഓർത്തെടുക്കുമ്പോൾ, പ്രവാസത്തിന്റെ പരിമിതികളെ സംരംഭകത്വത്തിന്റെ സാധ്യതകളാക്കി മാറ്റിയ ചില മനുഷ്യരെ വിസ്മരിക്കാനാവില്ല. അവരിൽ ശ്രദ്ധേയമായ സ്ഥാനമുള്ള വ്യക്തിയാണ് കൊല്ലംകാരനായ . സോമൻ.
ഒരു കാലത്ത് കേരളത്തിൽനിന്നും തമിഴ്നാട്ടിലൂടെയും ആന്ധ്രാ
പ്രദേശിലൂടെയും കൽക്കരിത്തീവണ്ടികൾ കൂകിപ്പാഞ്ഞ് അഹമ്മദാബാദിലെ കാലുപുർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ എത്തുമ്പോൾ, അവിടെ മലയാളികളെ സ്വീകരിക്കാനും തൊഴിൽസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാനുമായി ആളുകൾ കാത്തുനിൽക്കുമായിരുന്നു. അന്നത്തെ ഗുജറാത്തിലേക്കുള്ള മലയാളിയുടെ വരവ് പ്രധാനമായും ഉപജീവനം തേടിയുള്ള യാത്രയായിരുന്നു.
ഡിഗ്രി പാസാകുന്നതും ടൈപ്പ്‌റൈറ്റിങ്ങിൽ ഹയർ പാസാകുന്നതും ഷോർട്ട്‌ഹാൻഡ് പഠിക്കുന്നതുമെല്ലാം ഗുജറാത്തികളുടെയും മാർവാഡികളുടെയും സ്ഥാപനങ്ങളിൽ കണക്കെഴുതാനും ഓഫീസ് ജോലികൾ ചെയ്യാനുമുള്ള യോഗ്യതകളായി മാറിയിരുന്ന കാലം. തൊഴിലന്വേഷകരായി എത്തിയ മലയാളിക്ക് വ്യവസായത്തിന്റെ ഉടമയാകുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പത്തിൽ സങ്കൽപ്പിക്കാൻപോലും കഴിയുമായിരുന്നില്ല.
അങ്ങനെയൊരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് സ്വന്തം കഴിവിലും അധ്വാനത്തിലും വിശ്വാസമർപ്പിച്ച് ടെക്സ്റ്റൈൽ വ്യവസായത്തിലേക്ക് കടക്കാനും ഒരു സംരംഭം കെട്ടിപ്പടുക്കാനും അതിനെ സമൃദ്ധിയിലേക്ക് നയിക്കാനും സോമൻ ധൈര്യപ്പെട്ടത്. മലയാളിക്ക് പരിചിതമല്ലാതിരുന്ന വ്യവസായലോകത്ത് തന്റെ സാന്നിധ്യം ഉറപ്പിച്ച അദ്ദേഹം, വ്യക്തിപരമായ വിജയത്തിനപ്പുറം ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസത്തിനും പുതിയ ദിശാബോധത്തിനും വഴിയൊരുക്കി.
കാലിക്കോ മില്ലിലേക്കും മറ്റ് തൊഴിൽമേഖലകളിലേക്കും ഒഴുകിയെത്തിയ മലയാളിയുടെ യാത്രയിൽ, തൊഴിൽ തേടിയെത്തുന്നവരിൽനിന്ന് സംരംഭകരായി വളരാനുള്ള ചിന്തയിലേക്ക് അവരെ നയിക്കുന്നതിൽ സോമനെപ്പോലുള്ളവരുടെ പങ്ക് വലുതായിരുന്നു. തൊഴിൽ എന്നത് മറ്റൊരാൾ നൽകുന്ന അവസരം മാത്രമല്ല, സ്വന്തം പ്രയത്നത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കാവുന്ന സാധ്യതകൂടിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിതത്തിലൂടെ തെളിയിച്ചു.
പ്രവാസത്തിന്റെ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ അതിജീവനമായിരുന്നു പ്രധാന ലക്ഷ്യം. പിന്നീട് അതിജീവനം നേട്ടങ്ങളായി മാറി; നേട്ടങ്ങൾ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളിലേക്കും സംഘടനാപ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെ വ്യക്തിയുടെ വളർച്ച ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ വളർച്ചയുടെ ഭാഗമായി മാറിയ ചരിത്രത്തിൽ സോമന് സ്വന്തമായൊരു ഇടമുണ്ട്.
ശ്രീനാരായണ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും പ്രാരംഭസംരംഭങ്ങളിലും സോമൻ പങ്കാളിയായത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയുടെ മറ്റൊരു മുഖമായിരുന്നു. സാമ്പത്തികമായ നേട്ടങ്ങൾക്കപ്പുറം സമൂഹത്തോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്വവും സംഘടനാബോധവും പ്രാധാന്യമർഹിച്ചിരുന്ന ഒരു തലമുറയുടെ പ്രതിനിധിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
അക്കാലത്ത് ശിവഗിരിയിലെ സന്യാസിവര്യന്മാർക്ക് അഹമ്മദാബാദിൽ പരിചിതമായിരുന്ന മലയാളി പേരുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു സോമന്റേത്. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിബന്ധങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയെ മാത്രമല്ല, പ്രവാസമലയാളിയുടെ സാമൂഹികജീവിതത്തിൽ അദ്ദേഹം നേടിയെടുത്ത അംഗീകാരത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
കാലം മാറി. വ്യവസായങ്ങളുടെ സ്വഭാവം മാറി. തറികളുടെ ശബ്ദവും ടെക്സ്റ്റൈൽ മേഖലയിലെ പഴയ പ്രതാപവും ക്രമേണ കുറഞ്ഞു. ഒരു കാലത്ത് വലിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നുകൊടുത്തിരുന്ന വ്യവസായാന്തരീക്ഷം മാറിയപ്പോൾ, സോമനെപ്പോലുള്ള ആദ്യകാല സംരംഭകരുടെ പ്രവർത്തനമേഖലകളും പരിമിതപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം പുതിയ തൊഴിൽമേഖലകളിലും പുതിയ വ്യവസായങ്ങളിലും പുതിയ തലമുറയുടെ മലയാളിസാന്നിധ്യം ശക്തിപ്പെട്ടു.
എന്നാൽ കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങൾ പഴയ തലമുറയുടെ സംഭാവനകളെ അസാധുവാക്കുന്നില്ലമറിച്ച്, ഇന്നത്തെ നേട്ടങ്ങളുടെ അടിത്തറ എവിടെയായിരുന്നുവെന്ന് ഓർമിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
സോമനുമായി എനിക്ക് വർഷങ്ങളായുള്ള ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. ചികിത്സാസംബന്ധമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി അദ്ദേഹം എന്നെ സമീപിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിലെ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെയാണ് അഹമ്മദാബാദിലെ മലയാളികളുടെ വ്യവസായ-സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിന്റെ പല ഏടുകളും എനിക്ക് കൂടുതൽ അടുത്തറിയാൻ കഴിഞ്ഞത്.
ദിവംഗതനായ വിമുക്തഭടൻ ദിവാകരനും ഈ ചരിത്രത്തിന്റെ പല വശങ്ങളും എനിക്ക് പറഞ്ഞുതന്നിട്ടുണ്ട്. അവർ പങ്കുവെച്ച അനുഭവങ്ങൾ വെറും വ്യക്തിഗത ഓർമകളായിരുന്നില്ല; ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ജീവിതസാക്ഷ്യങ്ങളായിരുന്നു.
വ്യവസായരംഗത്തെ പ്രമുഖരുമായുള്ള എന്റെ പരിചയങ്ങൾക്കും ഈ ബന്ധങ്ങൾ വഴിയൊരുക്കി. ധീരുഭായ് അംബാനിയുടെ സഹോദരൻ രമണിക്ഭായ് അംബാനി, വിമൽ അംബാനി തുടങ്ങിയവരുമായി അടുത്തറിയാൻ അവസരം ലഭിച്ചത് സോമന്റെയും ദിവാകരന്റെയും പരിചയപ്പെടുത്തലുകളിലൂടെയായിരുന്നു. പിന്നീട് വർഷങ്ങളോളം അവർ എന്റെ വൈദ്യസേവനം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഒരു മനുഷ്യന്റെ സ്വാധീനം അളക്കേണ്ടത് അദ്ദേഹം നേരിട്ട് നേടിയ നേട്ടങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രമല്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടപെടലുകളിലൂടെ എത്ര പുതിയ ബന്ധങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു, എത്ര ജീവിതങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടുവന്നു, എത്ര അനുഭവങ്ങൾ അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് കൈമാറപ്പെട്ടു എന്നതും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ സോമന്റെ ജീവിതം നിരവധി ബന്ധങ്ങളുടെ സംഗമസ്ഥലമായിരുന്നു.
പ്രായം സമ്മാനിക്കുന്ന ശാരീരിക അവശതകളെയും ആരോഗ്യപ്രതിസന്ധികളെയും ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ നേരിടാൻ ശ്രമിച്ച വ്യക്തിയായിരുന്നു സോമൻ. ജീവിതത്തിന്റെ വെല്ലുവിളികൾക്കു മുന്നിൽ തളരാതെ നിലകൊള്ളാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനക്കരുത്ത് എനിക്ക് നേരിട്ടറിയാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൾ സുനിതയുടെ ഭർത്താവ് കൃഷ്ണകുമാറിന്റെ അഞ്ചലിലുള്ള കുടുംബവുമായി എനിക്ക് വർഷങ്ങളായുള്ള പരിചയമുണ്ട്. ആ ബന്ധത്തിലൂടെയാണ് ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ രാജീവ് അഞ്ചൽ, ഓസ്കാർ പുരസ്കാരജേതാവായ ശബ്ദസംവിധായകൻ റസൂൽ പൂക്കുട്ടി, നിർമാതാവും വ്യവസായിയുമായ നാസർ എന്നിവരുമായി പരിചയപ്പെടാൻ അവസരം ലഭിച്ചത്.
ഇങ്ങനെയാണ് വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾ ജീവിതത്തിന്റെ പല മേഖലകളെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്. ഒരാളിലൂടെ മറ്റൊരാളെ അറിയുന്നു; ആ പരിചയങ്ങൾ പുതിയ അനുഭവങ്ങളിലേക്കും ഓർമകളിലേക്കും വഴിതുറക്കുന്നു. ഒടുവിൽ, ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം അയാളിൽ മാത്രം അവസാനിക്കാത്ത ഒരു ബന്ധശൃംഖലയായി മാറുന്നു.
സജീവചരിത്രം സ്മരണികയാകുമ്പോൾ.
അഹമ്മദാബാദ് മലയാളിയുടെ ചരിത്രം വെറും കുടിയേറ്റത്തിന്റെയോ തൊഴിൽനേട്ടങ്ങളുടെയോ ചരിത്രമല്ല. അതിജീവനത്തിന്റെയും ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെയും സംരംഭകത്വത്തിന്റെയും സാമൂഹികസംഘാടനത്തിന്റെയും ചരിത്രം കൂടിയാണത്.
ആ ചരിത്രത്തിന് ജീവൻ നൽകിയ മനുഷ്യർ ഒന്നൊന്നായി അരങ്ങൊഴിയുകയാണ്. അവർ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ കൈമാറപ്പെട്ടിരുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇന്ന് സ്മരണകളായി ചുരുങ്ങുന്നു. ഒരു തലമുറയുടെ സജീവസാന്നിധ്യം ക്രമേണ ചരിത്രസ്മരണികയായി മാറുന്നു.
ഇതിൽ കാലത്തിന്റെ അനിവാര്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം ഒരു ആശങ്കയുമുണ്ട്. ഈ മനുഷ്യരുടെ അനുഭവങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്താതെ പോയാൽ, അവർ സൃഷ്ടിച്ച വഴികളും നേരിട്ട പ്രതിസന്ധികളും കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങളും വരുംതലമുറയ്ക്ക് എങ്ങനെ അറിയാൻ കഴിയും?
പ്രവാസത്തിന്റെ മരുഭൂമിയെ അവർ അധ്വാനത്തിലൂടെ സാധ്യതകളുടെ മരുപ്പച്ചയാക്കി. സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ നേടിയ അനുഭവങ്ങളെ അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് പ്രചോദനമാക്കാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. അവർ നടന്നുപോകുമ്പോൾ അവശേഷിക്കുന്നത് പേരുകളും ചിത്രങ്ങളും മാത്രമാകരുത്; അവരുടെ ജീവിതം തുറന്നുകൊടുത്ത സാധ്യതകളെക്കുറിച്ചുള്ള തിരിച്ചറിവും വേണം.
ഒരു കാലത്ത് കാലുപുർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ തൊഴിൽ തേടിയെത്തിയ മലയാളിയെ സ്വീകരിക്കാൻ ആളുകൾ കാത്തുനിന്നിരുന്നു. ഇന്ന് അതേ പ്രവാസചരിത്രത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽ, മലയാളി സംരംഭകരുടെയും പ്രൊഫഷണലുകളുടെയും പുതിയ തലമുറ വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ സാന്നിധ്യമറിയിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടു കാലഘട്ടങ്ങൾക്കുമിടയിൽ പാലമായി നിന്നവരിൽ സോമനെപ്പോലുള്ളവരെ വിസ്മരിക്കാനാവില്ല.
അവർ സൃഷ്ടിച്ച സാമൂഹിക മൂലധനം പൂർണമായി കണക്കാക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ അവരുടെ അഭാവം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശൂന്യത അനുഭവിച്ചറിയാനാകും. കാലം മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ ഒരു തലമുറയുടെ ഊർജം മറ്റൊന്നിലേക്ക് കൈമാറപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. ആ കൈമാറ്റം മുറിഞ്ഞുപോകാതിരിക്കാൻ ഓർമകളെ രേഖപ്പെടുത്തുകയും അനുഭവങ്ങളെ ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുകയും വേണം.
ഇന്ന് സോമന്റെ നിര്യാണവാർത്തയെ അഭിമുഖീകരിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യക്തിപരമായ ഓർമകൾക്കപ്പുറം ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ മാഞ്ഞുപോകുന്ന സജീവസാന്നിധ്യമാണ് മനസ്സിൽ തെളിയുന്നത്.
സുനിതയ്ക്കും കൃഷ്ണകുമാറിനും കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും എന്റെ ഹൃദയംഗമമായ അനുശോചനം അറിയിക്കുന്നു. ഫോണിലൂടെ മാത്രം സംസാരിച്ചിട്ടു
ണ്ടെങ്കിലും സ്നേഹബന്ധത്തിന്റെ അടുപ്പം അനുഭവിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനോടും ആർദ്ര സ്മരണകൾ
ചില മനുഷ്യരുടെ അഭാവം അവരുടെ കുടുംബത്തിന്റെ സ്വകാര്യദുഃഖത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അവർ പ്രതിനിധാനം ചെയ്ത കാലഘട്ടത്തിനും സമൂഹത്തിനും ആ അഭാവം അനുഭവപ്പെടുന്നു. സോമന്റെ വിയോഗവും അത്തരത്തിലൊന്നാണ്.
തിരക്കുകൾക്കിടയിൽ നമ്മൾ പലരെയും തേടുന്നു. എന്നാൽ തിരക്കുകളെല്ലാം ഒഴിഞ്ഞ് ജീവിതം ഓർമകളിലേക്ക് പിൻവാങ്ങുമ്പോൾ, ആ മനുഷ്യൻ ആരായിരുന്നുവെന്നും എന്തൊക്കെയാണ് അവശേഷിപ്പിച്ചതെന്നും തിരിച്ചറിയുന്നു.
സോമന്റെ ജീവിതം ഒരു കാലത്തിന്റെ അധ്വാനത്തിന്റെയും ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെയും സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെയും ഓർമയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം മണ്ണോടു ചേരുമ്പോഴും, അദ്ദേഹം നടന്ന വഴികളും സൃഷ്ടിച്ച ബന്ധങ്ങളും പങ്കുവെച്ച അനുഭവങ്ങളും മറ്റുള്ളവരുടെ ഓർമകളിൽ തുടരും.
സോമൻ കടന്നുപോകുന്നു. സോമന്റെ ഓർമകൾ കാലത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കട്ടെ.
ഡോ. ജയചന്ദ്രൻ.
